Waa maxay Nafaqo? muhiimadda nafaqada,noocyada nafaqooyinka muhiimka ah,Dhibaatooyinka Nafaqa -xumada,sida loo helo Nafaqo wangsan.

 Nafaqadu:Waa Furaha Caafimaadka iyo Nolosha Wanaagsan.

Nafaqadu waa habka uu jirku uga helo cuntada tamarta iyo nafaqooyinka uu u baahan yahay si uu u koro, u shaqeeyo, una ilaashado caafimaadkiisa. Nafaqo wanaagsan waxay muhiim u tahay dadka da’ kasta leh, laga bilaabo dhallaanka ilaa dadka waayeelka ah. Nafaqada saxda ah waxay ka hortagtaa cudurro badan waxayna kor u qaaddaa awoodda jirka iyo maskaxda. 

Waa Maxay Nafaqadu?

Nafaqadu waa sayniska daraaseeya cuntada iyo sida ay u saameyso caafimaadka aadanaha. Cuntada aan cunno waxay ka kooban tahay nafaqooyin kala duwan oo jirku u baahan yahay si uu u fuliyo hawlihiisa maalinlaha ah. Nafaqooyinkaas waxaa ka mid ah:

* Karbohaydraytyada (Carbohydrates)

* Borotiinnada (Proteins)

* Dufanka (Fats)

* Fiitamiinnada (Vitamins)

* Macdanta (Minerals)

* Biyaha (Water) 

Muhiimadda Nafaqada

Nafaqadu waxay door weyn ka ciyaartaa caafimaadka qofka. Qofka hela nafaqo ku filan wuxuu leeyahay:

* Difaac jir oo xooggan

* Korriin wanaagsan

* Xoog iyo tamar ku filan

* Maskax firfircoon

* Halis yar oo cudurro ah sida sonkorowga, wadne-xanuunka iyo dhiig-karka 

Noocyada Nafaqooyinka Muhiimka ah

1. Karbohaydraytyada

Karbohaydraytyadu waa isha ugu weyn ee tamarta jirka. Waxaa laga helaa:

* Bariiska

* Qamadiga

* Galleyda

* Baradhada

* Miraha kala duwan

Jirku wuxuu karbohaydraytyada u beddelaa sonkor si uu uga helo tamar. 

2. Borotiinnada

Borotiinnadu waxay dhisaan murqaha, lafaha iyo unugyada jirka. Waxaa laga helaa:

* Hilibka

* Kalluunka

* Ukunta

* Digirta

* Caanaha iyo waxyaabaha laga sameeyo

3. Dufanka

Dufanku wuxuu jirka siiyaa tamar dheeraad ah wuxuuna ka caawiyaa nuugista fiitamiinnada qaarkood. Dufanka caafimaadka leh waxaa laga helaa:

* Saliidda saytuunka

* Lawska

* Kalluunka dufanka leh

* Avokaatada 

4. Fiitamiinnada iyo Macdanta

Waxay muhiim u yihiin shaqada jirka. Tusaale ahaan:

* Fiitamiin A: aragga

* Fiitamiin C: difaaca jirka

* Kaalshiyam: lafaha iyo ilkaha

* Birta (Iron): samaynta dhiigga

5. Biyaha

Biyuhu waa qayb muhiim ah oo jirka ka mid ah. Waxay caawiyaan dheefshiidka, wareegga dhiigga iyo xakamaynta heerkulka jirka.

Cunto Caafimaad Leh

Ururka Caafimaadka Adduunka (WHO) wuxuu ku talinayaa in cuntada caafimaadka leh ay ka koobnaato:

* Khudaar badan

* Miraha kala duwan

* Digirta

* Qamadiga aan la sifayn

* Borotiin caafimaad leh

* Sonkor iyo cusbo yar

* Cuntooyinka warshadaysan oo la yareeyo 

Dhibaatooyinka Nafaqo-xumada

Nafaqo-xumadu waxay dhacdaa marka jirku waayo nafaqooyinka uu u baahan yahay ama uu helo si xad-dhaaf ah. Waxay keeni kartaa:

* Caatoobid

* Gaabis korriin

* Daal joogto ah

* Difaac jir oo daciifa

* Cayil

* Sonkorow

* Wadna-xanuun 

Sida Loo Helo Nafaqo Wanaagsan

1. Cun cuntooyin kala duwan.

2. Kordhi khudaarta iyo miraha.

3. Cab biyo ku filan maalin kasta.

4. Yaree sonkorta iyo cabitaannada macaan.

5. Ka fogow cuntooyinka aadka loo warshadeeyey.

6. Samee jimicsi joogto ah. 

Gunaanad

Nafaqadu waa tiirka ugu muhiimsan ee caafimaadka wanaagsan. Qofka cuna cunto dheellitiran wuxuu helaa tamar, caafimaad iyo nolol tayo leh. Doorashada cuntooyin caafimaad leh maanta waxay kaa caawin kartaa inaad ka hortagto cudurro badan mustaqbalka. Sidaa darteed, waa muhiim in qof walba uu fahmo qiimaha nafaqada una doorto cuntooyin faa’iido u leh jirkiisa iyo maskaxdiisa.

NB:Cunto Dheelitiran ayaa leh caafimaad wngsan.