Communicable Diseases (Cudurrada Faafa): Faham Dhamaystiran,Sababaha,calaamadaha iyo kahortagga:

Sababaha,calaamadaha iyo  Sida looga kahortaggo

Cudurrada faafa (Communicable Diseases) waxay ka mid yihiin dhibaatooyinka caafimaad ee ugu waaweyn dunida. Qarniyo badan ayay bulshada aadanaha la tacaalaysay cudurro faafa oo sababay dhimasho, naafo, iyo dhibaatooyin dhaqaale. Inkastoo horumar weyn laga sameeyey caafimaadka iyo daawooyinka, haddana cudurrada faafa wali waxay khatar ku yihiin malaayiin qof oo dunida ku nool.

Fahamka cudurrada faafa, sida ay u faafaan, sababaha keena, iyo hababka looga hortago ayaa muhiim u ah ilaalinta caafimaadka qofka iyo bulshada guud ahaan.

Waa Maxay Communicable Diseases?

Communicable Diseases waa cudurro uu qofku ka qaadi karo qof kale, xayawaan, cunto, biyo, ama deegaanka. Cudurradan waxaa sababa jeermisyo kala duwan sida bakteeriyo, fayrasyo, fangasyo, iyo dulinno.

Marka jeermisyadan ay galaan jirka bini’aadamka, waxay bilaabaan inay tarmaan ama dhaawacaan unugyada jirka, taas oo keenta cudur.

Cudurrada faafa qaarkood si fudud ayay u faaafaan, halka kuwa kalena ay u baahan yihiin xaalado gaar ah si ay ugu gudbaan qof kale.

Taariikhda Cudurrada Faafa

Taariikhda aadanaha waxaa marar badan saameeyey cudurro faafa oo sababay dhimasho aad u badan. Cudurrada sida daacuunka, jadeecada, qaaxada, iyo hargabkii weynaa ee dunida ku faafay ayaa beddelay nolosha malaayiin qof.

Xilliyadii hore, aqoonta caafimaad iyo nadaafaddu way koobnayd, taas oo sahashay in cudurradu si degdeg ah ugu faafaan bulshada. Maanta, tallaalada, daawooyinka, iyo wacyigelinta caafimaadka ayaa si weyn u yareeyey khatarta cudurrada qaarkood.

Noocyada Jeermisyada Sababa Cudurrada Faafa

1. Fayrasyada (Viruses)

Fayrasyadu waa nooleyaal aad u yar oo aan iskii u noolaan karin. Waxay ku tarmaan gudaha unugyada jirka.

Tusaalooyinka cudurrada fayrasyadu sababaan waxaa ka mid ah:

* COVID-19

* Hargabka

* HIV/AIDS

* Jadeecada

* Hepatitis

2. Bakteeriyada (Bacteria)

Bakteeriyadu waa jeermisyo yar yar oo qaarkood faa’iido leeyihiin halka qaar kalena ay sababi karaan cudurro.

Tusaalooyinka cudurrada bakteeriyadu sababaan:

* Qaaxada (Tuberculosis)

* Daacuunka (Cholera)

* Teetanada

* Oof-wareenka qaarkii

3. Fangaska (Fungi)

Fangasyadu waxay sababi karaan cudurro maqaarka iyo xubnaha gudaha qaarkood.

4. Dulinnada (Parasites)

Dulinnadu waxay ku noolaadaan jirka qofka iyagoo ka faa’iideysanaya nafaqooyinka jirka.

Tusaalooyin:

* Duumada (Malaria)

* Gooryaanka

>Sida Ay Cudurrada u Faafaan:

Hawada

Qofka qufacaya ama hindhisaya wuxuu hawada ku sii dayn karaa jeermisyo uu qof kale neefsado.

Taabashada

Taabashada qof cudurka qaba ama isticmaalka alaabtiisa waxay kordhin kartaa faafitaanka cudurka.

Cunto iyo Biyo Wasakhaysan

Biyaha ama cuntada wasakhaysan waxay gudbin karaan cudurro badan sida daacuunka.

Dhiigga iyo Dheecaannada Jirka

Qaar ka mid ah cudurrada sida HIV waxay ku faafaan dhiigga iyo dheecaannada jirka.

Xayawaanka iyo Cayayaanka

Kaneecada, duqsiyada, iyo xayawaanno kale ayaa gudbin kara cudurro kala duwan.

Calaamadaha Guud ee Cudurrada Faafa

Inkastoo calaamaduhu ku kala duwan yihiin cudur kasta, haddana waxaa jira calaamado guud oo badan:

* Qandho

* Daal

* Madax xanuun

* Qufac

* Shuban

* Matag

* Murqo xanuun

* Cunto xumo

* Neefsashada oo dhib ku noqota

Qofka calaamadahan leh waa inuu la tashadaa xarun caafimaad si loo ogaado sababta dhabta ah.

>Cudurrada Faafa ee Ugu Caansan

Qaaxada (Tuberculosis)

Qaaxadu waa cudur bakteeriyo keento oo inta badan saameeya sambabada. Waxay ku faaftaa hawada marka qofka cudurka qaba qufaco ama hindhiso.

Duumada (Malaria)

Duumadu waa cudur ay gudbiso kaneecada. Waxay keentaa qandho daran, gariir, iyo daal.

HIV/AIDS

HIV waa fayras weerara hab-dhiska difaaca jirka. Haddii aan la daaweyn wuxuu sababi karaa AIDS.

Jadeecada

Jadeecadu waa cudur fayras keeno oo si degdeg ah ugu faafta carruurta aan tallaalka qaadan.

Daacuunka

Daacuunka wuxuu ku faafaa biyo ama cunto wasakhaysan wuxuuna sababi karaa shuban daran iyo fuuqbax.

>Saameynta Cudurrada Faafa

Cudurrada faafa waxay saameyn ku yeeshaan:

Caafimaadka

Waxay sababi karaan naafo, jirro daba dheeraata, ama dhimasho.

Dhaqaalaha

Qofka jiran ma shaqayn karo si caadi ah, taas oo saameyn ku yeelata dakhliga qoyska iyo dhaqaalaha dalka.

Waxbarashada

Carruurta jirran waxay ka maqnaan karaan iskuulka muddo dheer.

Bulshada

Faafitaanka cudurradu wuxuu abuuri karaa cabsi iyo walwal bulsho.

Sida Looga Hortago Cudurrada Faafa

Nadaafadda Gacmaha

Gacmaha oo saabuun lagu dhaqo waa mid ka mid ah hababka ugu waxtarka badan ee looga hortago cudurrada.

Tallaalka

Tallaalku wuxuu ka hortagaa cudurro badan sida jadeecada, dabaysha, iyo cagaarshowga qaar.

Biyo Nadiif ah

Cabista biyo nadiif ah waxay yareynaysaa khatarta cudurrada biyaha ku faafa.

Nadaafadda Deegaanka

Qashinka oo si sax ah loo maareeyo iyo deegaanka oo la nadiifiyo waxay yaraynayaan faafitaanka cudurrada.

Ka Hortagga Kaneecada

Isticmaalka maro kaneeco iyo buufinta kaneecada ayaa yareeya duumada.

Wacyigelinta Bulshada

Marka bulshada la baro sida cudurradu u faafaan iyo sida looga hortago, khatarta cudurradu way yaraataa.

Doorka Shaqaalaha Caafimaadka

Dhakhaatiirta, kalkaaliyeyaasha, iyo shaqaalaha caafimaadku waxay door muhiim ah ka ciyaaraan:

* Ogaanshaha cudurrada

* Daaweynta bukaanka

* Wacyigelinta bulshada

* Tallaalka

* Xakamaynta faafitaanka cudurrada

Gunaanad

Communicable Diseases ama cudurrada faafa waa cudurro bulshada dhexdeeda si kala duwan ugu gudbi kara. Waxaa sababa jeermisyo kala duwan sida fayrasyo, bakteeriyo, fangasyo, iyo dulinno. Inkastoo ay khatar weyn ku yihiin caafimaadka bulshada, haddana waxaa suurtagal ah in si weyn loo yareeyo saameyntooda iyadoo la adeegsanayo nadaafad wanaagsan, tallaal, biyo nadiif ah, wacyigelin caafimaad, iyo adeegyo caafimaad oo tayo leh. Kahortaggu waa hubka ugu muhiimsan ee lagula dagaallamo cudurrada faafa, waxaana qof kasta waajib ku ah inuu ka qayb qaato ilaalinta caafimaadka naftiisa iyo bulshada uu ku nool yahay.