Hordhac
Dunida maanta, malaayiin qof ayaa la nool cudurro halis ah iyagoo aan ka warqabin. Cudurradan waxaa badanaa loo yaqaan “Three Silent Killers” ama saddexda dilaa ee aamusan, sababtoo ah waxay jirka dhaawacaan muddo dheer iyagoo aan calaamado muuqda lahayn. Saddexda cudur ee ugu waaweyn waa Dhiig-karka (Hypertension), Sonkorowga (Diabetes), iyo Cudurrada Wadnaha (Cardiovascular Diseases).
Maqaalkan waxaan si faahfaahsan ugu sharxi doonaa cudurradan, sababahooda, calaamadahooda, dhibaatooyinkooda, iyo sida looga hortagi karo.
1. Dhiig-karka (Hypertension)
Waa Maxay Dhiig-karku?
Dhiig-karku waa xaalad caafimaad oo dhacda marka cadaadiska dhiigga ee ku socda xididdada dhiiggu uu ka bato heerka caadiga ah. Waxaa loo yaqaan “silent killer” sababtoo ah dadka badankoodu ma dareemaan wax calaamado ah ilaa uu cudurku gaaro heer halis ah.
Sababaha Dhiig-karka
* Cunista milix badan
* Cayilka
* Jimicsi la’aanta
* Walbahaarka joogtada ah
* Sigaar cabista
* Taariikh qoys
Dhibaatooyinka Dhiig-karka
* Wadne qabad
* Faalig (Stroke)
* Kelyaha oo shaqadooda lumiya
* Aragga oo dhaawacma
Sida Looga Hortago
* Yaree milixda cuntada
* Samee jimicsi joogto ah
* Ilaali miisaan caafimaad leh
* Ka fogow sigaarka
* Hubi dhiig-karka si joogto ah
2. Sonkorowga (Diabetes)
Waa Maxay Sonkorowgu?
Sonkorowgu waa cudur saameeya habka uu jirku u maamulo sonkorta dhiigga. Marka insulin-ku uusan si sax ah u shaqayn ama uusan jirku soo saarin insulin ku filan, heerka sonkorta dhiigga ayaa sare u kaca.
Sababaha Sonkorowga
* Cayilka
* Dhaqdhaqaaq la’aanta
* Cunto sonkor badan leh
* Taariikh qoys
* Da’da oo kororta
Calaamadaha Sonkorowga
* Harraad badan
* Kaadi badan
* Daal joogto ah
* Aragga oo daciifa
* Miisaanka oo is beddela
Dhibaatooyinka sokorowga
* Kelyaha oo dhaawacma
* Indhaha oo waxyeello gaarta
* Wadnaha oo xanuunsada
* Nabarrada oo si gaabis ah u bogsada
Sida Looga Hortago
* Cun cunto caafimaad leh
* Samee jimicsi maalinle ah
* Ilaali miisaan habboon
* Hubi sonkorta dhiigga si joogto ah
3. Cudurrada Wadnaha (Cardiovascular Diseases)
Waa Maxay Cudurrada Wadnaha?
Cudurrada wadnaha waa koox cudurro ah oo saameeya wadnaha iyo xididdada dhiigga. Waa sababta ugu badan ee dhimashada dunida meelo badan.
Sababaha Cudurrada Wadnaha
* Dhiig-karka
* Sonkorowga
* Kolestaroolka sare
* Sigaar cabista
* Cayilka
* Jimicsi la’aanta
Calaamadaha
* Laab xanuun
* Neef qabatin
* Daal badan
* Garaaca wadnaha oo aan caadi ahayn
Dhibaatooyinka
* Wadne qabad
* Faalig
* Wadnaha oo shaqadiisa daciifta
* Geeri degdeg ah
Sida Looga Hortago
* Cun cunto caafimaad leh
* Samee jimicsi joogto ah
* Ka fogow sigaarka
* Xakamee dhiig-karka iyo sonkorowga
* Hubi caafimaadka wadnaha si joogto ah
Gunaanad
Dhiig-karka, Sonkorowga, iyo Cudurrada Wadnaha waa saddex ka mid ah cudurrada ugu halista badan ee loo yaqaan “Three Silent Killers”. Waxa ay si tartiib ah u dhaawacaan jirka iyagoo aan inta badan muujin calaamado hore. Baaritaanno caafimaad oo joogto ah, cunto dheellitiran, iyo jimicsi joogto ah ayaa ah hababka ugu wanaagsan ee looga hortagi karo cudurradan.
Caafimaadkaaga maanta daryeel si aad uga badbaaddo khataraha qarsoon ee berri.